काठमाडौं — दीपावलीमा पटाका पड्काउँदा निस्कने धुवाँ र वायु प्रदूषणले गर्भवती महिला तथा गर्भमा रहेको शिशुको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्। विशेषगरी प्रदूषित हावाको लामो समयसम्म सम्पर्कमा रहँदा गर्भवती महिलामा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या देखिनुका साथै गर्भस्थ शिशुको विकासमा समेत असर पर्न सक्छ।

पटाकाबाट निस्कने धुवाँमा पीएम २.५ र पीएम १० जस्ता सूक्ष्म कण, सल्फर डाइअक्साइड, नाइट्रोजन अक्साइडलगायत हानिकारक रासायनिक पदार्थ हुन्छन्। यस्ता कण श्वासप्रश्वास प्रणाली हुँदै शरीरभित्र प्रवेश गरी सूजन र अन्य स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छन्।

बेंगलुरुस्थित मिलन फर्टिलिटी एन्ड बर्थिङ अस्पतालकी प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. वरिनी एन.का अनुसार प्रदूषित हावाको सम्पर्कमा आउँदा गर्भवती महिलामा खोकी लाग्ने, घाँटी पोल्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने तथा दमको समस्या बल्झिन सक्छ। यसले मुटु र रक्तसञ्चार प्रणालीमा समेत असर पार्न सक्छ।

गर्भस्थ शिशुको विकासमा असर

गर्भमा रहेको शिशुले अक्सिजन र पोषक तत्त्व आमाबाटै प्राप्त गर्ने भएकाले वायु प्रदूषणले गर्भनालको कार्यक्षमतामा असर पार्न सक्छ। विभिन्न अध्ययनले गर्भावस्थामा उच्च मात्रामा वायु प्रदूषणको सम्पर्कमा रहँदा शिशुको जन्म तौल कम हुने, समय नपुगी जन्मिने तथा शारीरिक विकासमा अवरोध आउन सक्ने देखाएका छन्।

त्यस्तै, प्रदूषणले गर्भस्थ शिशुको फोक्सोको विकासमा समेत असर पार्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। जन्मपछि बालबालिकामा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या र फोक्सोको कार्यक्षमतामा कमी आउने जोखिमसमेत रहन सक्छ।

गर्भावस्थाका तीनै चरणमा उत्तिकै सावधानी

गर्भावस्थाको पहिलो तीन महिनामा शिशुका प्रमुख अंगहरूको विकास हुने भएकाले प्रदूषणको जोखिमबाट जोगिनु आवश्यक हुन्छ। दोस्रो चरणमा गर्भनालमार्फत शिशुलाई अक्सिजन र पोषक तत्त्व आपूर्ति हुने प्रक्रियामा असर पर्न सक्छ। अन्तिम तीन महिनामा शिशुको तौल बढ्ने र फोक्सोको विकास हुने भएकाले यस अवधिमा पनि विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ।

यद्यपि, पटाकाको धुवाँमा छोटो समय सम्पर्कमा आउँदैमा गर्भावस्थामा समस्या हुन्छ भन्ने होइन। जोखिम प्रदूषणको मात्रा र त्यसको सम्पर्कमा रहने अवधिमा निर्भर हुने चिकित्सकको भनाइ छ।

गर्भवती महिलाले अपनाउनुपर्ने सावधानी

दीपावलीका बेला गर्भवती महिलाले पटाका पड्काइने भीडभाडयुक्त स्थानबाट टाढा रहनु उपयुक्त हुन्छ। प्रदूषण बढी भएको समयमा घरका झ्यालढोका बन्द राख्ने र बाहिर निस्कनैपर्ने अवस्थामा राम्रोसँग फिट हुने एन–९५ मास्क प्रयोग गर्न चिकित्सकले सुझाव दिएका छन्।

घरभित्रको प्रदूषण कम गर्न एचईपीए फिल्टरयुक्त एयर प्युरिफायर प्रयोग गर्न सकिन्छ। बाहिरको हावा सफा भएको समयमा घरमा हावा आवतजावत गराउने र पर्याप्त पानी पिउने पनि आवश्यक हुन्छ।

कुन अवस्थामा चिकित्सककहाँ जाने ?

पटाकाको धुवाँको सम्पर्कपछि लगातार खोकी लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती दुख्ने वा घ्यारघ्यार हुने समस्या देखिए चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। सास फेर्न अत्यधिक कठिनाइ भएमा, बेहोस भएमा वा ओठ नीलो देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।

त्यस्तै, गर्भमा रहेको शिशुको चाल कम हुनु, योनीबाट रगत बग्नु, पानी बग्नु वा नियमित रूपमा दुखाइ महसुस हुनु पनि चिकित्सकीय ध्यान दिनुपर्ने अवस्था हुन्।

दम, मुटु वा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी पुरानो समस्या भएका गर्भवती महिलाले दीपावलीअघि नै चिकित्सकसँग आवश्यक सावधानीबारे परामर्श लिनु उचित हुन्छ।

चाडपर्वको खुसीसँगै स्वास्थ्यलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने चिकित्सकको सुझाव छ। पटाकाको धुवाँबाट टाढा रहने र प्रदूषणबाट जोगिने उपाय अपनाउँदा गर्भवती महिला तथा गर्भस्थ शिशुलाई सम्भावित जोखिमबाट बचाउन सहयोग पुग्न सक्छ।